Πολλές ασκήσεις λογοθεραπείας για παιδιά χωράνε στην καθημερινότητα: να ονομάζετε και να ταξινομείτε πράγματα στην κουζίνα, να ακολουθεί το παιδί μικρές οδηγίες, να φτιάχνετε μαζί προτάσεις για το τι κάνει ο καθένας. Χρειάζεσαι λίγα λεπτά τη μέρα, ένα ήρεμο πλαίσιο και ένα καθαρό πρότυπο από εσένα. Παρακάτω θα βρεις ιδέες για λεξιλόγιο, κατανόηση και μικρές προτάσεις, και πότε χρειάζεται η καθοδήγηση ειδικού.
Πριν ξεκινήσεις: οι ιδέες αυτού του οδηγού δεν αντικαθιστούν τη λογοθεραπεία ούτε την αξιολόγηση από ειδικό. Αν το παιδί κάνει ήδη λογοθεραπεία, ρώτα τι να εξασκείτε στο σπίτι και προσάρμοσε τις δραστηριότητες στους στόχους που έχετε συμφωνήσει.
Τρεις κανόνες για τις ασκήσεις λογοθεραπείας στο σπίτι
Λίγο και συχνά
Πέντε με δέκα λεπτά, τις μέρες που μπορείτε, γίνονται πιο εύκολα συνήθεια από μία μεγάλη προσπάθεια το Σαββατοκύριακο. Σταμάτα όσο το παιδί έχει ακόμη διάθεση, ώστε να θέλει να ξαναπαίξετε.
Δώσε το πρότυπο, μην απαιτείς επανάληψη
Όταν το παιδί λέει κάτι με λάθος, επανάλαβε τη φράση σωστά, φυσικά, σαν να συνεχίζεις τη συζήτηση. Αν πει «Η γάτα κοιμάει», απάντησε «Ναι, η γάτα κοιμάται στον καναπέ». Δεν χρειάζεται να του ζητήσεις να το ξαναπεί.
Περίμενε
Μετά από μια ερώτηση, μέτρα νοερά ως το πέντε πριν βοηθήσεις. Ο χρόνος αναμονής δίνει στο παιδί την ευκαιρία να οργανώσει την απάντησή του. Αν δεν απαντήσει, δώσε δύο επιλογές: «Είναι ο σκύλος ή η γάτα;»
Ασκήσεις για λεξιλόγιο και κατηγορίες
Το καλάθι της κουζίνας
- Βάλε στο τραπέζι έξι πράγματα, για παράδειγμα ένα μήλο, μια μπανάνα, ένα ψωμί, μια κούπα, ένα κουτάλι και ένα βιβλίο.
- Ονομάστε τα μαζί.
- Ρώτα: «Τι τρώγεται; Τι χρησιμοποιούμε;» και φτιάξτε δύο ομάδες.
- Ζήτα από το παιδί να εξηγήσει μία επιλογή του: «Γιατί το ψωμί πάει εδώ;»
- Άλλες μέρες, άλλαξε τις ομάδες: φρούτα και ρούχα, ζώα και οχήματα.
Η ενότητα «Λέξεις που ανήκουν μαζί» κάνει το ίδιο με εικόνες, στη δραστηριότητα «Κάθε εικόνα στην ομάδα της»: πρώτα φαγητά και αντικείμενα, μετά ζώα, οχήματα, ρούχα και άλλες ομάδες, και στο τρίτο επίπεδο ομάδες που μοιάζουν, όπως φρούτα και λαχανικά. Είναι χρήσιμη όταν θέλεις να επαναλάβετε την ίδια ιδέα με άλλα αντικείμενα.
Λέξεις που ανήκουν μαζί
Κατηγοριοποίηση οικείων αντικειμένων με βάση κοινά χαρακτηριστικά.
Μάντεψε τι σκέφτομαι
Περίγραψε κάτι χωρίς να πεις το όνομά του: «Είναι κίτρινο, είναι φρούτο και το ξεφλουδίζουμε». Μετά αλλάξτε ρόλους. Το παιδί εξασκείται στο να περιγράφει χρώμα, σχήμα, χρήση και κατηγορία. Αν κολλήσει, ρώτα: «Τι χρώμα έχει; Πού το βρίσκουμε;»
Ασκήσεις κατανόησης: ποιος, τι, πού
Οδηγίες σε βήματα
Ξεκίνα με μία οδηγία, «Φέρε την κούπα», και όταν την ακολουθεί με άνεση, πρόσθεσε δεύτερη: «Φέρε την κούπα και άφησέ τη στο τραπέζι». Αν θέλεις να δεις αν κατάλαβε από τα λόγια, μη δείχνεις με το χέρι αυτό που ζητάς.
Ερωτήσεις στο βραδινό βιβλίο
Ενώ διαβάζετε, σταμάτα σε μια εικόνα και ρώτα: «Ποιος τρέχει; Τι κρατά; Πού πάει;». Μη ρωτάς σε κάθε σελίδα. Μία ή δύο ερωτήσεις αρκούν για να μείνει η ανάγνωση ευχάριστη.
Η ενότητα «Ακούω και καταλαβαίνω» δουλεύει ακριβώς αυτές τις ερωτήσεις. Η φωνή λέει μια μικρή πρόταση, όπως «Η Μαρία πίνει νερό», και την ερώτηση «Τι πίνει η Μαρία;», και το παιδί διαλέγει ανάμεσα σε τρεις απαντήσεις. Για κατανόηση από ακοή άφησε την «Ανάγνωση με φωνή» στο «Αυτόματα». Αν θέλεις να διαβάσει το παιδί μόνο του, βάλε «Με πάτημα» και ζήτα πρώτα ανάγνωση· η αυτόνομη ανάγνωση είναι ξεχωριστός στόχος. Δοκίμασέ την εδώ, χωρίς εγγραφή:
Ποιο ζώο κοιμάται στο σπίτι;
Δωρεάν δοκιμή · δεν αποθηκεύεται τίποτα · Ακούω και καταλαβαίνω
Από τη λέξη στη μικρή πρόταση
Επέκταση
Επέκτεινε λίγο αυτό που λέει το παιδί, προσθέτοντας ένα στοιχείο. Αν πει «σκύλος», πες «Ο σκύλος τρέχει». Αν πει «Ο σκύλος τρέχει», πες «Ο σκύλος τρέχει στον κήπο». Μένεις ένα μικρό βήμα πιο πέρα από αυτό που λέει ήδη, όχι πολλά.
Ποιος κάνει τι
Πάρε μερικά ζωάκια ή κούκλες και στήσε μικρές σκηνές: η γάτα κοιμάται, το ψάρι κολυμπά, ο σκύλος γαβγίζει. Ρώτα «Τι κάνει η γάτα;» και περίμενε μια πρόταση. Μετά άφησε το παιδί να στήσει τη σκηνή και να σε ρωτήσει εκείνο.
Η ενότητα «Ποιος κάνει τι;» δίνει την ίδια ευκαιρία σε κάρτες: το παιδί βάζει στη σειρά το υποκείμενο και το ρήμα, για παράδειγμα «Το ψάρι» και «κολυμπά», και φτιάχνει την πρόταση.
Ποιος κάνει τι;
Σύνθεση απλών προτάσεων υποκειμένου και ρήματος.
Ήχοι και άρθρωση: εδώ χρειάζεται ο ειδικός
Όταν το παιδί δυσκολεύεται σε έναν συγκεκριμένο ήχο, όπως το /ρ/ ή το /σ/, είναι φυσικό να θέλεις να το βοηθήσεις στο σπίτι. Εδώ όμως η σειρά έχει σημασία:
- Το αν το παιδί είναι έτοιμο να δουλέψει έναν ήχο, πώς παράγεται σωστά και με ποιες λέξεις ξεκινά η εξάσκηση, το κρίνει ο λογοθεραπευτής.
- Στο σπίτι, κάνε ό,τι σου προτείνει ο ειδικός, με τον τρόπο και για όσο χρόνο σου προτείνει.
- Απόφυγε να ζητάς ξανά και ξανά «πες το σωστά». Δώσε το σωστό πρότυπο και συνέχισε τη συζήτηση.
Η ενότητα «Ο ήχος /ρ/ με εικόνες» ακολουθεί αυτή τη λογική: χρησιμοποιείται αφού ο επαγγελματίας ορίσει αν είναι κατάλληλη και ποιο είναι το προφορικό πρότυπο. Το /ρ/ εμφανίζεται στην αρχή της λέξης, ανάμεσα σε φωνήεντα, πριν από σύμφωνο, σε φράσεις και σε προτάσεις, με εικόνες και παιχνίδια μνήμης για πολλές επαναλήψεις. Εσύ δίνεις το πρότυπο και σημειώνεις την παραγωγή του παιδιού. Η εφαρμογή δεν χρησιμοποιεί μικρόφωνο και δεν αξιολογεί αυτόματα τη φωνή.
Αν θέλεις να δουλέψετε την ακρόαση των ήχων με παιχνίδι, χωρίς να ζητάς σωστή παραγωγή, δες τον οδηγό για τη φωνολογική ενημερότητα.
Σημειώσεις χωρίς άγχος
Μετά από κάθε εξάσκηση, γράψε λίγες γραμμές: τι κάνατε, πόση βοήθεια χρειάστηκε, πώς ήταν η διάθεση του παιδιού. Γράψε τι είδες, όχι τι σημαίνει. Τέτοιες σημειώσεις είναι χρήσιμες όταν μιλάς με τον λογοθεραπευτή ή με τον εκπαιδευτικό, γιατί περιγράφουν συγκεκριμένες στιγμές.
Στο Teach.cy σημειώνεις αν μια απάντηση δόθηκε ανεξάρτητα ή με υποστήριξη, και η πρόοδος μένει στο ιστορικό του παιδιού. Σημειώσεις ελεύθερου κειμένου γράφουν μόνο οι εκπαιδευτικοί και οι θεραπευτές, στον επαγγελματικό τους χώρο· ως γονέας, κράτα τις δικές σου σε ένα χαρτί. Το παιδί δεν έχει λογαριασμό: το προσθέτεις με το μικρό του όνομα και, αν θέλεις, το αρχικό του επωνύμου. Για το πώς να στήσεις μια σύντομη εξάσκηση από την αρχή ως το τέλος, δες τον οδηγό για τη συνεδρία 10 λεπτών. Όλες οι σχετικές ενότητες βρίσκονται στο πεδίο Λογοθεραπεία.
Πότε να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού
Κάθε παιδί αναπτύσσει τον λόγο με τον δικό του ρυθμό. Μίλησε πάντως με τον παιδίατρο ή με έναν λογοθεραπευτή αν:
- ανησυχείς για το πόσο μιλά ή για το πόσο καταλαβαίνει όσα του λες,
- ο λόγος του γίνεται δύσκολα κατανοητός από ανθρώπους εκτός οικογένειας,
- σταματά να χρησιμοποιεί λέξεις ή δεξιότητες που είχε ήδη,
- κομπιάζει ή επαναλαμβάνει συλλαβές με τρόπο που σε ανησυχεί ή που ενοχλεί το ίδιο,
- έχεις αμφιβολίες για την ακοή του,
- ο εκπαιδευτικός του σού μεταφέρει παρόμοια ανησυχία.
Δεν χρειάζεται βεβαιότητα για να ρωτήσεις. Μια αξιολόγηση μπορεί να σου δώσει πιο καθαρή εικόνα και συγκεκριμένους στόχους για το σπίτι.
