Πρώτα, μετά, στο τέλος: ασκήσεις χρονικής σειράς για παιδιά

Οι ασκήσεις χρονικής σειράς ζητούν από το παιδί να βάλει γεγονότα στη σειρά με την οποία συνέβησαν και να τα πει με λέξεις όπως «πρώτα», «μετά» και «στο τέλος». Ξεκινούν από απλές καθημερινές ρουτίνες τριών βημάτων, όπως το πλύσιμο των χεριών, και σιγά σιγά φτάνουν σε μικρές ιστορίες που το παιδί αφηγείται μόνο του.

Παρακάτω θα βρεις ασκήσεις για το σπίτι και την τάξη, χωρίς ειδικό υλικό, και μια δραστηριότητα που μπορείς να δοκιμάσεις αμέσως.

Τι είναι η χρονική σειρά για ένα παιδί

Η χρονική σειρά, ή χρονική ακολουθία, είναι η κατανόηση ότι τα γεγονότα συμβαίνουν το ένα μετά το άλλο και ότι η σειρά τους έχει νόημα: δεν φοράς τα παπούτσια πριν από τις κάλτσες. Περιλαμβάνει δύο πράγματα που πάνε μαζί:

• Να οργανώνει τα γεγονότα στο μυαλό του: τι έγινε πρώτα, τι ακολούθησε, πώς τελείωσε.
• Να τα λέει με τις κατάλληλες λέξεις: πρώτα, μετά, ύστερα, στο τέλος, πριν, αφού.

Το δεύτερο είναι το πρώτο βήμα προς την αφήγηση. Όταν ένα παιδί σού λέει τι έγινε στο σχολείο ή στο πάρκο, χρησιμοποιεί και τα δύο ταυτόχρονα.

Ξεκίνα από τρία βήματα

Τρία βήματα είναι αρκετά για να υπάρχει αρχή, μέση και τέλος, και λίγα για να τα κρατήσει το παιδί στο μυαλό του. Για τα πρώτα σας παραδείγματα:

• διάλεξε γεγονότα που το παιδί έχει ζήσει πολλές φορές,
• χρησιμοποίησε πραγματικά αντικείμενα ή εικόνες πριν από γραπτές προτάσεις,
• κράτησε σταθερές τις λέξεις: «πρώτα», «μετά», «στο τέλος».

Όταν οι τρεις εικόνες μπαίνουν εύκολα στη σειρά, πέρνα σε τέσσερις ή σε ιστορίες με λιγότερο γνώριμα γεγονότα.

Οι λέξεις «πριν» και «αφού» ζητούν κάτι παραπάνω: η σειρά με την οποία τις λες δεν είναι πάντα η σειρά των γεγονότων. Στο «Πριν βγεις, φόρεσε τα παπούτσια», αυτό που ακούγεται πρώτο γίνεται δεύτερο. Γι' αυτό καλό είναι να έρθουν αφού το παιδί χειρίζεται με άνεση το «πρώτα» και το «μετά».

Ασκήσεις χρονικής σειράς με καθημερινές ρουτίνες

Η ρουτίνα του νεροχύτη

1. Την ώρα που πλένετε τα χέρια, πες δυνατά κάθε βήμα: «Πρώτα βρέχω τα χέρια. Μετά βάζω σαπούνι. Στο τέλος τα ξεπλένω.»
2. Την επόμενη φορά, σταμάτα στη μέση και ρώτα: «Τι κάνουμε μετά;»
3. Αργότερα, ζήτα από το παιδί να σου πει όλη τη ρουτίνα πριν ξεκινήσετε.

Το ίδιο γίνεται με το ντύσιμο, το στρώσιμο του τραπεζιού ή την ετοιμασία της τσάντας.

Τρεις φωτογραφίες από τη μέρα σας

1. Βγάλε τρεις φωτογραφίες ενώ κάνετε κάτι μαζί, για παράδειγμα ένα τοστ: το ψωμί, το τυρί πάνω στο ψωμί, το έτοιμο τοστ.
2. Τύπωσέ τες ή δείξε τες στην οθόνη ανακατεμένες.
3. Ζήτα από το παιδί να τις βάλει στη σειρά και να πει τι έγινε.

Οι δικές σας φωτογραφίες έχουν ένα πλεονέκτημα: το παιδί θυμάται τι έγινε, οπότε μπορεί να εστιάσει στη σειρά και στις λέξεις.

Μαγειρεύουμε μια ιστορία

Μια απλή συνταγή, όπως ένας χυμός πορτοκάλι ή μια φρουτοσαλάτα, είναι μια έτοιμη ακολουθία. Πριν ξεκινήσετε, πείτε μαζί τα βήματα. Στο τέλος, το παιδί εξηγεί σε κάποιον άλλο της οικογένειας πώς το φτιάξατε.

Από τη σειρά στην αφήγηση

Τα τρία δάχτυλα

Σήκωσε τρία δάχτυλα. Στο πρώτο λες «πρώτα», στο δεύτερο «μετά», στο τρίτο «στο τέλος». Το παιδί λέει την ιστορία κρατώντας κι εκείνο τα δάχτυλά του. Είναι ένα απλό οπτικό στήριγμα που χρησιμοποιείτε παντού, χωρίς υλικό.

Τι έγινε πριν; Τι θα γίνει μετά;

Δείξε μια εικόνα από ένα βιβλίο και ρώτα: «Τι λες να έγινε πριν; Τι θα γίνει μετά;». Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Ο στόχος είναι να συνδέσει το παιδί δύο γεγονότα με μια λογική σειρά και να το πει.

Τι λείπει;

Βάλε τρεις εικόνες στη σειρά και κρύψε τη μεσαία. Ρώτα: «Πρώτα βρέχω τα χέρια, στο τέλος τα ξεπλένω. Τι έγινε στη μέση;». Για να απαντήσει, το παιδί χρειάζεται να σκεφτεί τι συνδέει την αρχή με το τέλος.

Η λάθος σειρά, επίτηδες

Πες μια ρουτίνα με λάθος σειρά: «Πρώτα τρώω το μήλο και μετά το πλένω». Πολλά παιδιά το βρίσκουν αστείο και σε διορθώνουν πρόθυμα. Ζήτα από το παιδί να πει τη σωστή σειρά και να εξηγήσει γιατί.

Ιδέες για την τάξη

• Ημερήσιο πρόγραμμα με εικόνες. Ένα οπτικό πρόγραμμα της μέρας στον τοίχο δίνει καθημερινή αφορμή να μιλάτε για το «πριν» και το «μετά».
• Κόμικ σε κομμάτια. Κόψε ένα σύντομο κόμικ τριών ή τεσσάρων καρέ. Οι μαθητές, σε ζευγάρια, βάζουν τα καρέ στη σειρά και εξηγούν γιατί διάλεξαν αυτή τη σειρά.
• Επαναφήγηση. Μετά από ένα παραμύθι, τρεις μαθητές λένε από ένα κομμάτι: την αρχή, τη μέση, το τέλος.
• Ημερολόγιο φύτευσης. Όταν φυτεύετε σπόρους, καταγράψτε τα βήματα με ζωγραφιές: φυτεύουμε, ποτίζουμε, το φυτό μεγαλώνει.

Η ενότητα «Πρώτα, μετά, στο τέλος»

Η ενότητα ασκήσεων «Πρώτα, μετά, στο τέλος» περιέχει μικρές ιστορίες από την καθημερινότητα: πίνω νερό, πλένω τα δόντια, ετοιμάζω το πρωινό, βρίσκω ένα χαμένο μολύβι. Στο πρώτο επίπεδο έχουν τρία βήματα, στο δεύτερο τέσσερα και στο τρίτο πέντε. Οι προτάσεις εμφανίζονται ανακατεμένες και το παιδί τις βάζει στη σειρά, αλλάζοντας θέσεις με ένα άγγιγμα ή με τα βέλη. Αν δεν διαβάζει ακόμη, διάβασε εσύ δυνατά τις κάρτες. Η ενότητα έχει ακόμη ερωτήσεις «τι γίνεται αμέσως μετά» και «τι έγινε αμέσως πριν», τις ώρες της μέρας, τις μέρες, τις εποχές και τους μήνες στη σειρά, κάρτες για μέρα και νύχτα, καλοκαίρι και χειμώνα, και ένα πέναλτι όπου το παιδί κρίνει αν μια φράση λέει τα πράγματα με τη σωστή σειρά. Η ηλικία που προτείνεται, 5–9 ετών, είναι ενδεικτική.

Μια ιδέα: αφού βάλει τις κάρτες στη σειρά, ζήτα του να πει την ιστορία με δικά του λόγια, χωρίς να κοιτάζει την οθόνη.

Για να λέει κάθε βήμα με μια ολοκληρωμένη πρόταση, είναι χρήσιμη και η εξάσκηση στη σύνθεση μικρών προτάσεων. Η ενότητα «Ποιος κάνει τι;» δίνει ευκαιρίες να φτιάξει προτάσεις όπως «Ο Νίκος διαβάζει» ή «Το παιδί παίζει». Δες επίσης όλες τις ενότητες στο πεδίο Μνήμη & οργάνωση.

Πότε να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού

Η αφήγηση αναπτύσσεται σιγά σιγά, και ένα μικρό παιδί συχνά μπερδεύει τη σειρά ή παραλείπει βήματα. Αξίζει να το συζητήσεις με τον εκπαιδευτικό της τάξης ή με έναν λογοθεραπευτή αν:

• δυσκολεύεσαι σταθερά να καταλάβεις τι σου διηγείται, ακόμη και για κάτι που ζήσατε μαζί,
• δυσκολεύεται να ακολουθήσει τα βήματα γνωστών ρουτινών, παρά τη συχνή επανάληψη,
• αποφεύγει να διηγηθεί ή απογοητεύεται πολύ όταν προσπαθεί,
• υπάρχουν και άλλες ανησυχίες για τον λόγο ή την προσοχή του.

Οι ασκήσεις αυτές δίνουν ευκαιρίες για εξάσκηση και παρατήρηση. Δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση από ειδικό.

Διάβασε επίσης

• Ασκήσεις λογοθεραπείας για παιδιά: καθημερινή εξάσκηση στο σπίτι
• Πώς να οργανώσεις μια σύντομη συνεδρία 10 λεπτών με ένα παιδί
• Αίσθηση αριθμού: παιχνίδια με ποσότητες 1–10 πριν από την πρόσθεση