Συναισθήματα: δραστηριότητες για παιδιά στο σπίτι και στην τάξη

Οι πιο απλές δραστηριότητες για τα συναισθήματα ξεκινούν από τις λέξεις: να δίνετε όνομα σε αυτό που βλέπετε σε ένα πρόσωπο, σε μια ιστορία ή στο ίδιο το παιδί. Πρόσωπα σε εικόνες, ένα βιβλίο, ένας καθρέφτης και μια κουβέντα στο τέλος της μέρας αρκούν για να ξεκινήσετε. Στις δύσκολες στιγμές, όταν το παιδί θυμώνει ή φοβάται, βοηθούν περισσότερο η ηρεμία σου και λίγες λέξεις παρά οι εξηγήσεις.

Παρακάτω θα βρεις τι σημαίνει να καταλαβαίνει ένα παιδί τα συναισθήματα, πώς φαίνεται ότι δυσκολεύεται, δραστηριότητες για το σπίτι και την τάξη και πότε να ζητήσεις βοήθεια.

Τι σημαίνει να καταλαβαίνει ένα παιδί τα συναισθήματα;

Πρώτα το παιδί αναγνωρίζει τι δείχνει ένα πρόσωπο: χαρά, λύπη, θυμό, φόβο. Ύστερα συνδέει ένα συναίσθημα με αυτό που συνέβη: «Του έπεσε το παγωτό, γι' αυτό στενοχωρήθηκε». Αργότερα μαθαίνει λέξεις για πιο σύνθετα συναισθήματα, όπως η ανησυχία, η περηφάνια και η απογοήτευση, και ιδέες για το τι το βοηθά όταν νιώθει άσχημα.

Αυτά έρχονται σιγά σιγά, με τα χρόνια, και κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό. Οι λέξεις για τα συναισθήματα είναι λεξιλόγιο: το παιδί τις μαθαίνει όπως κάθε άλλη λέξη, όταν τις ακούει συχνά και τη στιγμή που ταιριάζουν.

Πώς φαίνεται ότι ένα παιδί δυσκολεύεται με τα συναισθήματα

• Λέει «χάλια» ή «καλά» για όλα, χωρίς άλλες λέξεις.
• Ξεσπά με θυμό ή κλάμα και μετά δεν μπορεί να πει τι έγινε.
• Δεν καταλαβαίνει ότι ένας φίλος στενοχωρήθηκε ή θύμωσε.
• Διαβάζει λάθος τα πρόσωπα: νομίζει ότι κάποιος θυμώνει, ενώ είναι απλώς σοβαρός.
• Δε βρίσκει τρόπο να ηρεμήσει όταν αναστατώνεται.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε κάθε παιδί πότε πότε. Αξίζει προσοχή όταν είναι συχνά και κάνουν δύσκολη τη μέρα του στο σπίτι ή στο σχολείο.

Δραστηριότητες για τα συναισθήματα στο σπίτι και στην τάξη

Πρόσωπα στον καθρέφτη

Μπροστά σε έναν καθρέφτη, κάντε μαζί πρόσωπα: χαρούμενο, λυπημένο, θυμωμένο, φοβισμένο. Ρώτα: «Τι αλλάζει στα μάτια; Στο στόμα;» Μετά παίξτε μάντεμα: ο ένας κάνει ένα πρόσωπο και ο άλλος βρίσκει το συναίσθημα.

Το συναίσθημα της ιστορίας

Όταν διαβάζετε ένα βιβλίο, σταματήστε σε μια στιγμή της ιστορίας και ρώτα: «Πώς νομίζεις ότι νιώθει ο ήρωας; Από πού το καταλαβαίνεις;» Δέξου κάθε απάντηση που έχει λογική. Συχνά ταιριάζουν περισσότερα από ένα συναισθήματα.

Το θερμόμετρο του συναισθήματος

Ζωγραφίστε ένα θερμόμετρο με πέντε σκαλιά, από το «λίγο» ως το «πάρα πολύ». Όταν το παιδί νιώθει κάτι, δείχνει πόσο δυνατό είναι. Έτσι βλέπει ότι ένα συναίσθημα έχει ένταση: μια μικρή στενοχώρια δεν είναι το ίδιο με μια μεγάλη λύπη.

Το κουτί με ό,τι με βοηθά

Φτιάξτε μαζί ένα κουτί ή μια κάρτα με ιδέες για τις δύσκολες στιγμές: βαθιές ανάσες, μια αγκαλιά, λίγο νερό, μια ήσυχη γωνιά, ζωγραφική, ένα αγαπημένο λούτρινο. Τις ιδέες τις διαλέγει το παιδί όταν είναι ήρεμο, για να τις θυμάται όταν τις χρειαστεί.

Πες εσύ πρώτα τι νιώθεις

Τα παιδιά μαθαίνουν πολλά από το πώς μιλάς για τα δικά σου συναισθήματα: «Αγχώθηκα γιατί αργήσαμε. Παίρνω μια ανάσα και συνεχίζουμε». Μία φράση αρκεί· δε χρειάζεται εξήγηση.

Όταν το παιδί θυμώνει ή στενοχωριέται

• Πρώτα η ηρεμία. Χαμήλωσε τη φωνή σου, έλα στο ύψος του και μείνε κοντά.
• Δώσε όνομα στο συναίσθημα: «Θύμωσες πολύ που χάλασε ο πύργος». Δε χρειάζεται να συμφωνείς με αυτό που έκανε για να δείξεις ότι καταλαβαίνεις τι νιώθει.
• Όρια στις πράξεις, όχι στα συναισθήματα: «Μπορείς να θυμώνεις. Δεν μπορείς να χτυπάς».
• Η κουβέντα αργότερα. Τη στιγμή του θυμού οι εξηγήσεις δεν ακούγονται. Όταν ηρεμήσει, μιλήστε για το τι έγινε και τι θα βοηθούσε την επόμενη φορά.

Δραστηριότητες για τα συναισθήματα στο Teach.cy

Η σειρά «Συναισθήματα» έχει δύο ενότητες. Στην πρώτη, «Πώς νιώθει;», το παιδί βλέπει πρόσωπα και βρίσκει το συναίσθημα που δείχνουν, παίζει μνήμη με πρόσωπα και λέξεις και πιάνει τα πρόσωπα που ταιριάζουν. Ξεκινά από τη χαρά, τη λύπη, τον θυμό και τον φόβο, και στα επόμενα επίπεδα έρχονται η έκπληξη, η νύστα, η ηρεμία και η ανησυχία. Η φωνή της εφαρμογής λέει τις λέξεις. Δοκίμασε μερικές κάρτες εδώ, χωρίς εγγραφή:

Στη δεύτερη, «Τι νιώθω και τι με βοηθά;», το παιδί ακούει μικρές καθημερινές ιστορίες, διαλέγει πώς μπορεί να νιώθει κάποιος και βρίσκει ιδέες που βοηθούν όταν νιώθει θυμό, λύπη, φόβο ή ανησυχία. Στο τελευταίο επίπεδο δουλεύει και το πώς βοηθάμε τους φίλους μας.

Για τις δύσκολες στιγμές με άλλα παιδιά, όπως όταν χάνει σε ένα παιχνίδι ή διαφωνεί, η ενότητα «Τι μπορώ να πω;» δίνει καταστάσεις για κουβέντα.

Οι ενότητες εξασκούν πώς διαβάζουμε ένα πρόσωπο ή μια κατάσταση, όχι τι πρέπει να νιώθει το παιδί: τα δικά του συναισθήματα δε βαθμολογούνται. Όλες οι ενότητες βρίσκονται στο πεδίο Κοινωνική επικοινωνία, και οι ηλικίες που γράφει η καθεμιά είναι ενδεικτικές.

Πότε να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού

Μίλησε με τον παιδίατρο, τον εκπαιδευτικό ή έναν ψυχολόγο αν:

• τα ξεσπάσματα είναι πολύ συχνά ή πολύ έντονα και δεν αλλάζουν με τον καιρό,
• το παιδί φοβάται ή ανησυχεί τόσο, που αποφεύγει το σχολείο, τους φίλους ή τον ύπνο μόνο του,
• είναι λυπημένο ή αποτραβηγμένο για εβδομάδες,
• αλλάζουν ο ύπνος ή η όρεξή του,
• κάνει κακό στον εαυτό του ή σε άλλους,
• πέρασε κάτι δύσκολο, όπως μια απώλεια ή μια μετακόμιση, και δυσκολεύεται να συνέλθει.

Οι δραστηριότητες αυτού του οδηγού δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση από ειδικό. Δίνουν στο παιδί λέξεις και ιδέες, και σε σένα ευκαιρίες να μιλήσετε.

Συχνές ερωτήσεις

Από ποια ηλικία μπορεί ένα παιδί να ονομάζει συναισθήματα;

Ενδεικτικά, πολλά παιδιά λένε λέξεις όπως «χαρά» και «λύπη» από τα 3 με 4 τους χρόνια, και αργότερα πιο σύνθετες, όπως «απογοήτευση» ή «περηφάνια». Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό. Ό,τι κι αν λέει τώρα, μπορείς να του δίνεις λέξεις τις στιγμές που τις χρειάζεται.

Είναι κακό να θυμώνει το παιδί;

Όχι. Ο θυμός είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, όπως η χαρά και η λύπη. Αυτό που δουλεύετε μαζί είναι τι κάνει όταν θυμώνει: να το πει με λόγια, να ζητήσει βοήθεια ή να απομακρυνθεί για λίγο, αντί να χτυπήσει ή να σπάσει κάτι.

Τι κάνω όταν το παιδί λέει «δεν ξέρω» για το τι νιώθει;

Είναι συνηθισμένο, και συχνά σημαίνει ότι δε βρίσκει τη λέξη. Δώσε του δύο επιλογές, «Νιώθεις λύπη ή θυμό;», ή δείξε του πρόσωπα σε εικόνες για να διαλέξει. Μπορεί επίσης να δείξει στο θερμόμετρο πόσο δυνατό είναι αυτό που νιώθει, χωρίς να του δώσει όνομα.

Διάβασε επίσης

• Δραστηριότητες για παιδιά με αυτισμό στο σπίτι: ιδέες για κάθε μέρα
• Ασκήσεις λογοθεραπείας για παιδιά: καθημερινή εξάσκηση στο σπίτι
• Πώς να οργανώσεις μια σύντομη συνεδρία 10 λεπτών με ένα παιδί