Οι πιο χρήσιμες δραστηριότητες για ένα παιδί με αυτισμό στο σπίτι ξεκινούν από όσα ήδη αγαπά, έχουν σαφή αρχή και τέλος και δείχνουν με εικόνες τι θα γίνει. Μικρά παιχνίδια επικοινωνίας, οδηγίες ένα βήμα κάθε φορά, ένα πρόγραμμα της μέρας με εικόνες και κουβέντα για τα συναισθήματα χωρούν εύκολα στην καθημερινότητα. Τους στόχους τους ορίζουν οι θεραπευτές και οι εκπαιδευτικοί που ξέρουν το παιδί· στο σπίτι δίνεις στο παιδί χρόνο και ευκαιρίες να τους δουλέψει.
Κάθε παιδί στο φάσμα του αυτισμού είναι διαφορετικό. Διάλεξε από τις ιδέες που ακολουθούν όσες ταιριάζουν στο δικό σου παιδί και άφησε τις υπόλοιπες.
Τι σημαίνει ο αυτισμός για το παιχνίδι και τη μάθηση;
Ο αυτισμός είναι ένας διαφορετικός τρόπος να επικοινωνεί κανείς, να αντιλαμβάνεται τον κόσμο και να βιώνει ήχους, εικόνες και αγγίγματα. Στις γνωματεύσεις θα τον δεις ως «διαταραχή αυτιστικού φάσματος». Η λέξη «φάσμα» λέει κάτι σημαντικό: δύο αυτιστικά παιδιά μπορεί να μοιάζουν ελάχιστα μεταξύ τους.
Για μια δραστηριότητα στο σπίτι, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μία συνταγή. Κάποια παιδιά μιλούν πολύ και άλλα επικοινωνούν με κινήσεις, εικόνες, γραφή ή μια συσκευή. Κάποια χρειάζονται ησυχία για να συγκεντρωθούν και άλλα κίνηση. Ξεκίνα από αυτό που βλέπεις στο δικό σου παιδί.
Τι μπορεί να δυσκολεύει στην καθημερινότητα
Δεν τα συναντούν όλα τα παιδιά, και κανένα από αυτά δεν είναι από μόνο του διάγνωση. Μπορεί όμως να σε βοηθήσουν να καταλάβεις γιατί μια δραστηριότητα δεν πάει καλά:
- Οι αλλαγές και οι μεταβάσεις, όπως το να σταματήσει ένα παιχνίδι για να φάει.
- Οι προφορικές οδηγίες με πολλά βήματα, ιδίως όταν δε φαίνεται τι ζητάμε.
- Το να ζητήσει κάτι ή να πει ότι δε θέλει, με λόγια ή με άλλο τρόπο.
- Η αναμονή και η σειρά σε ένα παιχνίδι με άλλους.
- Οι ήχοι, τα φώτα ή τα ρούχα που για εμάς περνούν απαρατήρητα.
- Η κουβέντα για συναισθήματα, δικά του και των άλλων.
Πώς να στήσεις μια δραστηριότητα
- Ξεκίνα από όσα αγαπά. Αν το παιδί αγαπά τα τρένα, μετρήστε βαγόνια, βάλτε τα στη σειρά, πείτε τα χρώματά τους. Το ενδιαφέρον του είναι η καλύτερη αφετηρία.
- Δείξε την αρχή και το τέλος. Ένα καλάθι με τα υλικά, ένα χρονόμετρο που φαίνεται ή μια κάρτα «τέλος» λένε στο παιδί πόσο θα κρατήσει.
- Λίγες λέξεις, πολλή εικόνα. Δείξε τι θέλεις αντί να το εξηγήσεις: κάνε το πρώτα εσύ μία φορά.
- Δώσε επιλογές. «Θέλεις τα τουβλάκια ή το παζλ;» Δύο επιλογές με εικόνα είναι συχνά πιο εύκολες από μια ανοιχτή ερώτηση.
- Φρόντισε τον χώρο. Μια ήσυχη γωνιά, λίγα πράγματα στο τραπέζι, κλειστή τηλεόραση.
- Σεβάσου τις κινήσεις του. Αν το παιδί κουνιέται, χοροπηδά ή κρατά κάτι στα χέρια για να ηρεμήσει, συνήθως δε χρειάζεται να το σταματήσεις.
- Σταμάτα πριν κουραστεί. Πέντε καλά λεπτά αξίζουν περισσότερο από μισή ώρα με πίεση.
Δραστηριότητες για παιδιά με αυτισμό στο σπίτι
Το πρόγραμμα της μέρας με εικόνες
Βάλε σε σειρά εικόνες για όσα θα γίνουν: πρωινό, σχολείο, παιχνίδι, μπάνιο, ύπνος. Κόλλησέ τες σε ένα χαρτόνι, στο ύψος του παιδιού, και κοιτάξτε τες μαζί το πρωί. Όταν τελειώνει κάτι, το παιδί γυρίζει ή βγάζει την εικόνα. Για αρχή αρκούν δύο εικόνες, «πρώτα» και «μετά»: «πρώτα παπούτσια, μετά πάρκο».
Ζητάω και διαλέγω
Δημιούργησε μικρές ευκαιρίες να ζητήσει κάτι: βάλε ένα αγαπημένο παιχνίδι σε διάφανο κουτί που δεν ανοίγει εύκολα ή δίνε τα κομμάτια ενός παζλ ένα ένα. Περίμενε λίγα δευτερόλεπτα πριν βοηθήσεις. Δέξου κάθε τρόπο επικοινωνίας: λέξη, δείξιμο, εικόνα, γραπτή λέξη ή συσκευή. Αν το παιδί χρησιμοποιεί ήδη ένα σύστημα επικοινωνίας, κράτα το δίπλα σας σε κάθε δραστηριότητα.
Ακολουθώ οδηγίες, ένα βήμα κάθε φορά
Ξεκίνα με οδηγίες ενός βήματος, μέσα σε ένα παιχνίδι: «Βάλε το αυτοκίνητο μέσα στο κουτί». Όταν βγαίνουν εύκολα, πρόσθεσε δεύτερο βήμα, με «πρώτα» και «μετά»: «Πρώτα δώσε μου την μπάλα, μετά πάρε το αρκουδάκι». Αν το παιδί δεν ανταποκρίνεται, δείξε με το χέρι ή κάνε πρώτα εσύ την κίνηση.
Η σειρά μου, η σειρά σου
Κυλήστε μια μπάλα ο ένας στον άλλον, χτίστε έναν πύργο από τουβλάκια με τη σειρά ή χτυπήστε ένα τύμπανο εναλλάξ. Πες απλά «η σειρά μου», «η σειρά σου». Η εναλλαγή είναι η βάση κάθε κουβέντας και κάθε παιχνιδιού με άλλα παιδιά.
Μιλάμε για συναισθήματα με εικόνες
Δείξε εικόνες με πρόσωπα και πες τι δείχνουν: «Χαρά. Γελάει». Όταν συμβαίνει κάτι μέσα στη μέρα, δώσε όνομα στο συναίσθημα: «Έπεσε ο πύργος. Θύμωσες». Περισσότερες ιδέες θα βρεις στον οδηγό για τα συναισθήματα.
Δραστηριότητες με εικόνες στο Teach.cy
Οι ενότητες του Teach.cy έχουν σαφή αρχή και τέλος, λίγες κάρτες κάθε φορά και μία οδηγία σε κάθε κάρτα. Τις κάνει το παιδί με εσένα δίπλα του, και εσύ διαλέγεις το επίπεδο και πόσες κάρτες θα έχει η συνεδρία.
Στην ενότητα «Ακολουθώ οδηγίες», η φωνή της εφαρμογής λέει μια οδηγία, όπως «Βάλε πρώτα τη γάτα και μετά το ψάρι», και το παιδί βάζει τις εικόνες στη σειρά ή βρίσκει πού είναι κάτι. Οι οδηγίες μεγαλώνουν από ένα σε τρία βήματα. Δοκίμασε μερικές κάρτες εδώ, χωρίς εγγραφή:
Βάλε πρώτα τη γάτα και μετά το ψάρι.
Σύρε τις κάρτες στη σωστή σειρά ή πάτησε δύο κάρτες για να αλλάξουν θέση.
Δωρεάν δοκιμή · δεν αποθηκεύεται τίποτα · Ακολουθώ οδηγίες
Η ενότητα «Τι μπορώ να πω;» δείχνει καθημερινές καταστάσεις, από τον χαιρετισμό ως τη στιγμή που χάνεις σε ένα παιχνίδι, για να συζητήσετε τι ταιριάζει να πει κανείς. Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση για όλα τα παιδιά: οι κάρτες ανοίγουν την κουβέντα.
Για παιδιά που επικοινωνούν ή μαθαίνουν να επικοινωνούν γράφοντας, και για όσα δε μιλούν, η ενότητα «Ζητάω γράφοντας» ξεκινά από μία λέξη, όπως «νερό», και φτάνει σε ένα ευγενικό αίτημα. Δεν αντικαθιστά το σύστημα επικοινωνίας του παιδιού.
Ζητάω γράφοντας
Γραπτή διατύπωση καθημερινών αιτημάτων, από μία λέξη ως ένα ευγενικό αίτημα, και επιλογή του αιτήματος που ταιριάζει σε κάθε κατάσταση.
Η ενότητα «Εξηγώ, περιγράφω και ρωτάω» δουλεύει και το τι λέμε όταν δεν καταλαβαίνουμε, και η σειρά «Συναισθήματα» ξεκινά από τα πρόσωπα της ενότητας «Πώς νιώθει;».
Η ρύθμιση «Χωρίς περισπασμούς» δίνει λιγότερη κίνηση και λιγότερους ήχους στην οθόνη, και στα παιχνίδια με κάρτες που περνούν ο διακόπτης «Χωρίς κίνηση» τις δείχνει ακίνητες. Όλες οι ενότητες για την επικοινωνία βρίσκονται στο πεδίο Κοινωνική επικοινωνία. Οι ηλικίες που γράφει κάθε ενότητα είναι ενδεικτικές· διάλεξε με βάση το παιδί.
Πώς συνεργάζεσαι με τους θεραπευτές του παιδιού
Αν το παιδί παρακολουθείται από λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή ή ειδικό παιδαγωγό, ρώτησε ποιοι είναι οι στόχοι αυτή την περίοδο και πώς να τους δουλέψετε στο σπίτι. Δείξε τους τις δραστηριότητες που κάνετε και πες τους τι παρατήρησες: τι άρεσε στο παιδί, τι το κούρασε, τι κατάφερε χωρίς βοήθεια. Στο Teach.cy, μετά από κάθε συνεδρία βλέπεις πώς απάντησε το παιδί σε κάθε κάρτα, και αυτό δίνει κάτι συγκεκριμένο για την κουβέντα.
Πότε να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού
Μίλησε με τον παιδίατρο ή με τους θεραπευτές του παιδιού αν:
- δεν έχει γίνει αξιολόγηση και κάτι στην επικοινωνία ή στο παιχνίδι του σε ανησυχεί,
- το παιδί χάνει λέξεις ή δεξιότητες που είχε,
- αλλάζουν ο ύπνος ή η διατροφή του,
- οι κρίσεις έντασης γίνονται πιο συχνές ή το παιδί χτυπά τον εαυτό του,
- μια καινούρια δυσκολία δεν υποχωρεί μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Οι δραστηριότητες αυτού του οδηγού δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση από ειδικό ούτε το πρόγραμμα των θεραπευτών του παιδιού. Δίνουν ευκαιρίες για επικοινωνία και παιχνίδι μέσα στη μέρα.
Συχνές ερωτήσεις
Τι κάνω αν το παιδί δε θέλει να συμμετέχει;
Σταμάτα και δοκίμασε άλλη στιγμή ή άλλο υλικό. Συχνά βοηθά να μπεις εσύ στο δικό του παιχνίδι αντί να το καλέσεις στο δικό σου: κάθισε δίπλα του, κάνε ό,τι κάνει και περίμενε να σε κοιτάξει ή να σου δώσει κάτι. Η άρνηση είναι κι αυτή επικοινωνία: σου λέει ότι κάτι είναι πολύ, λίγο ή δεν είναι η ώρα του.
Πόση ώρα να κρατά μια δραστηριότητα για ένα παιδί με αυτισμό;
Όσο το παιδί συμμετέχει με ευχαρίστηση. Για πολλά παιδιά αυτό σημαίνει λίγα λεπτά στην αρχή, που μεγαλώνουν σιγά σιγά. Καλύτερα να τελειώσετε όσο πάει καλά, με ένα σαφές «τέλος», παρά να συνεχίσετε ώσπου να κουραστεί.
Μπορεί ένα παιδί που δε μιλά να κάνει αυτές τις δραστηριότητες;
Ναι. Οι περισσότερες ιδέες εδώ γίνονται με δείξιμο, εικόνες, κινήσεις ή γραφή. Στο Teach.cy το παιδί απαντά πατώντας, και σε ενότητες όπως η «Ζητάω γράφοντας» γράφει. Ρώτησε τον λογοθεραπευτή ποιος τρόπος επικοινωνίας ταιριάζει στο παιδί και χρησιμοποίησέ τον και στο σπίτι.
