Ασκήσεις για παιδιά με δυσλεξία: τι να κάνεις στο σπίτι

Οι πιο χρήσιμες ασκήσεις για ένα παιδί με δυσλεξία στο σπίτι είναι σύντομες και γίνονται συχνά: παιχνίδια με τους ήχους μέσα στις λέξεις, ανάγνωση σε μικρά βήματα, από τη συλλαβή στη λέξη και στην πρόταση, και ορθογραφία με λογική αντί για αποστήθιση. Το ίδιο σημαντικό είναι να μείνει η ανάγνωση κάτι ευχάριστο: να διαβάζεις εσύ δυνατά, να επαινείς την προσπάθεια και να σταματάτε πριν κουραστεί το παιδί. Τους στόχους τους ορίζουν ο εκπαιδευτικός και οι ειδικοί που ξέρουν το παιδί· το σπίτι δίνει χρόνο για εξάσκηση.

Παρακάτω θα βρεις τι είναι η δυσλεξία, πώς φαίνεται στο σπίτι, ασκήσεις που μπορείς να κάνεις και πότε να ζητήσεις αξιολόγηση.

Τι είναι η δυσλεξία;

Η δυσλεξία είναι μια ειδική μαθησιακή δυσκολία. Αφορά κυρίως την ακριβή και άνετη ανάγνωση λέξεων και την ορθογραφία. Δεν έχει σχέση με τη νοημοσύνη ούτε με την προσπάθεια: ένα παιδί με δυσλεξία μπορεί να καταλαβαίνει πολύ καλά μια ιστορία που ακούει και να κουράζεται πολύ όταν τη διαβάζει μόνο του.

Συχνά πίσω από τη δυσλεξία βρίσκεται ο τρόπος που το παιδί επεξεργάζεται τους ήχους της γλώσσας. Δυσκολεύεται να ακούσει και να χειριστεί τους ήχους μέσα στις λέξεις, και άρα να τους συνδέσει γρήγορα με γράμματα. Στα ελληνικά, που διαβάζονται σχετικά κανονικά, πολλά παιδιά με δυσλεξία μαθαίνουν να διαβάζουν σωστά, αλλά διαβάζουν αργά και με κόπο και κάνουν πολλά ορθογραφικά λάθη.

Τη δυσλεξία δεν τη δείχνει ένα λάθος ή μια δύσκολη μέρα. Τη διαπιστώνει μόνο αξιολόγηση από ειδικούς, με βάση πολλά στοιχεία μαζί.

Πώς φαίνεται η δυσλεξία στο σπίτι

Τα παρακάτω σημάδια δεν είναι διάγνωση. Πολλά από αυτά τα κάνουν όλα τα παιδιά όσο μαθαίνουν να διαβάζουν. Αξίζει να τα συζητήσεις όταν είναι πολλά μαζί και συνεχίζουν, παρά την εξάσκηση:

• Διαβάζει αργά και με κόπο, συλλαβή συλλαβή, ακόμη και λέξεις που έχει δει πολλές φορές.
• Μαντεύει τη λέξη από το πρώτο γράμμα ή από την εικόνα.
• Μπερδεύει γράμματα και ήχους που μοιάζουν, όπως το β και το δ, ή αλλάζει τη σειρά τους μέσα στη λέξη.
• Κάνει πολλά ορθογραφικά λάθη σε συνηθισμένες λέξεις, ακόμη και σε όσες δούλεψε την προηγούμενη μέρα.
• Δυσκολεύεται στα παιχνίδια με ήχους: ρίμες, συλλαβές, τον πρώτο ήχο μιας λέξης.
• Κουράζεται ή αποφεύγει την ανάγνωση, ενώ σε άλλα πράγματα δείχνει άνεση και περιέργεια.

Γράψε τι παρατηρείς, με παραδείγματα: μια φράση όπως τη διάβασε, μια λέξη όπως την έγραψε. Αυτές οι σημειώσεις βοηθούν πολύ στην κουβέντα με τον εκπαιδευτικό ή τον ειδικό.

Ασκήσεις για τη δυσλεξία στο σπίτι

Κράτησε κάθε άσκηση σύντομη, 10 με 15 λεπτά τις περισσότερες μέρες, και ξεκίνα από ένα επίπεδο όπου το παιδί τα καταφέρνει χωρίς βοήθεια τις περισσότερες φορές. Η δυσκολία ανεβαίνει λίγο λίγο.

Παίξτε με τους ήχους μέσα στις λέξεις

Πες μια λέξη και ζήτα από το παιδί να μετρήσει τους ήχους της, βάζοντας ένα κουμπί ή ένα πούλι στο τραπέζι για κάθε ήχο: «μ – ή – λ – ο», τέσσερις ήχοι. Μετά άλλαξε έναν ήχο: «Αν στο «λάδι» βάλουμε χ αντί για λ, τι λέξη θα πούμε;» Ξεκίνα χωρίς γράμματα. Όταν τα καταφέρνει με το αυτί, φέρε και τα γράμματα: ένα κουτάκι για κάθε ήχο και μέσα τα γράμματά του.

Από τον ήχο στο γράμμα, βήμα βήμα

Πολλά παιδιά με δυσλεξία χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να συνδέσουν κάθε ήχο με το γράμμα του. Δουλέψτε λίγα γράμματα κάθε φορά και διαβάστε μόνο συλλαβές και λέξεις που έχουν αυτά τα γράμματα. Μετά προσθέστε ένα καινούριο. Αν μια συλλαβή δυσκολεύει, πείτε τους ήχους μαζί, αργά, και ενώστε τους: «λ… α… λα».

Διαβάστε το ίδιο κείμενο ξανά

Διάλεξε ένα μικρό κείμενο, λίγες γραμμές, που το παιδί διαβάζει με λίγα λάθη. Διάβασέ το εσύ πρώτα, δυνατά και με φυσικό ρυθμό. Μετά το διαβάζετε μαζί και στο τέλος το διαβάζει μόνο του. Την επόμενη μέρα, το ίδιο κείμενο ξανά. Η επανάληψη δίνει στο παιδί την ευκαιρία να διαβάσει πιο άνετα κάτι που ήδη ξέρει και να ακούσει την ανάγνωσή του να μοιάζει με ομιλία.

Ορθογραφία με λογική, όχι απέξω

Στα ελληνικά ο ίδιος ήχος γράφεται συχνά με διαφορετικά γράμματα: ο ήχος ι γράφεται ι, η, υ, ει ή οι. Αντί για λίστες λέξεων απέξω, δείξε στο παιδί τι κρατά την ορθογραφία: τη ρίζα («γράφω, γράμμα, γραφείο») και την κατάληξη, που δείχνει τι είδους λέξη είναι («ο φίλος» με ο, «εγώ τρέχω» με ω). Δουλέψτε λίγες λέξεις κάθε φορά, με εικόνα και πρόταση, και γυρίστε σε αυτές ξανά τις επόμενες μέρες.

Διάβαζε εσύ δυνατά

Η ανάγνωση δεν είναι μόνο αποκωδικοποίηση. Όταν διαβάζεις στο παιδί βιβλία που του αρέσουν, πιο δύσκολα από όσα διαβάζει μόνο του, γνωρίζει λέξεις, ιστορίες και πληροφορίες, και η ανάγνωση μένει κάτι ευχάριστο. Τα ηχητικά βιβλία κάνουν την ίδια δουλειά όταν δεν προλαβαίνεις.

Πώς να μείνει η εξάσκηση ευχάριστη

• Μικρή και συχνή. Λίγα λεπτά τις περισσότερες μέρες είναι πιο εύκολα από μία μεγάλη συνεδρία το Σαββατοκύριακο.
• Επαίνεσε την προσπάθεια, όχι μόνο το σωστό: «Δούλεψες πολύ αυτή τη λέξη».
• Μη ζητάς ανάγνωση μπροστά σε άλλους, αν το παιδί ντρέπεται.
• Τελείωσε με κάτι που το παιδί καταφέρνει, για να θέλει να ξαναρχίσει.
• Θυμήσου τα δυνατά του σημεία: ζωγραφική, αθλητισμός, ιδέες, κουβέντα. Η ανάγνωση είναι ένα κομμάτι του παιδιού, όχι όλο.

Ασκήσεις για δυσλεξία με το Teach.cy

Στο Teach.cy υπάρχουν ασκήσεις για κάθε βήμα που περιγράψαμε. Τις κάνει το παιδί με εσένα δίπλα του, σε τάμπλετ ή υπολογιστή, και τις κάρτες τις διαλέγεις εσύ.

Η ενότητα «Μετράω τους ήχους», η πρώτη της σειράς «Ήχοι μέσα στις λέξεις», είναι για το αυτί. Η φωνή της εφαρμογής λέει μια λέξη και το παιδί μετρά τους ήχους της ή βρίσκει λέξεις με τον ίδιο ήχο, χωρίς να χρειάζεται να διαβάσει. Δοκίμασε μερικές κάρτες εδώ, χωρίς εγγραφή:

Η ενότητα «Κουτάκια ήχων» περνά από τον ήχο στο γράμμα: το παιδί βάζει ένα πούλι για κάθε ήχο που ακούει και ύστερα τα γράμματα σε κάθε κουτάκι, όπως στο «ψάρι» της εικόνας πιο πάνω.

Για την ανάγνωση, η σειρά «Λεξοπεριπέτεια» προχωρά σε οκτώ βήματα, από τις κλειστές συλλαβές ως τις φράσεις και τις προτάσεις, και ταιριάζει και σε μεγαλύτερα παιδιά που δυσκολεύονται στην ανάγνωση. Η ενότητα «Από τις συλλαβές στις λέξεις» ξεκινά πιο νωρίς, από τις ανοιχτές συλλαβές· δες και τις ασκήσεις ανάγνωσης σε μικρά βήματα.

Για την ορθογραφία, η σειρά «Ίδιος ήχος, άλλο γράμμα» δουλεύει το ο και το ω, το ε και το αι, το ι, το η, το υ, το ει και το οι, και η ενότητα «Ίδια ρίζα, ίδιο γράμμα» τις οικογένειες λέξεων. Αν το παιδί μπερδεύει γράμματα που μοιάζουν στο σχήμα, δες τη σειρά «Γράμματα που μοιάζουν».

Στα χειριστήρια της συνεδρίας, ο διακόπτης «Αραιά γράμματα» ανοίγει τα κενά ανάμεσα στα γράμματα και στις λέξεις, και η ρύθμιση «Μέγεθος κειμένου» μεγαλώνει τα γράμματα. Η εφαρμογή δε χρησιμοποιεί μικρόφωνο: όπου το παιδί διαβάζει δυνατά, ακούς εσύ και σημειώνεις πώς απάντησε. Όλες οι ασκήσεις βρίσκονται στο πεδίο Ανάγνωση και γραφή, και όσες ταιριάζουν στην ειδική αγωγή στη σελίδα ασκήσεις για την ειδική αγωγή. Οι ηλικίες που γράφει κάθε ενότητα είναι ενδεικτικές.

Πότε να ζητήσεις αξιολόγηση από ειδικό

Μίλησε με τον εκπαιδευτικό της τάξης και, όπου χρειάζεται, με ειδικό, όπως εκπαιδευτικό ψυχολόγο, ειδικό παιδαγωγό ή λογοθεραπευτή, αν:

• τα σημάδια που περιγράψαμε είναι πολλά μαζί και συνεχίζουν, παρά την εξάσκηση,
• η ανάγνωση και η γραφή του μένουν πολύ πίσω από όσα λέει και καταλαβαίνει προφορικά,
• και άλλοι στην οικογένεια δυσκολεύτηκαν στην ανάγνωση ή στην ορθογραφία,
• το παιδί στενοχωριέται, λέει ότι «δεν είναι καλό στα γράμματα» ή δε θέλει να πάει σχολείο,
• έχεις αμφιβολίες για την ακοή ή την όρασή του.

Η διαδικασία αξιολόγησης διαφέρει από τόπο σε τόπο· ρώτησε το σχολείο ή τον παιδίατρο ποια ισχύει για εσάς. Δε χρειάζεται να περιμένεις μια συγκεκριμένη ηλικία αν κάτι σε ανησυχεί. Οι ασκήσεις αυτού του οδηγού δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση από ειδικό ούτε το πρόγραμμα που θα προτείνει: δίνουν στο παιδί ευκαιρίες για εξάσκηση και σε σένα ευκαιρίες να παρατηρήσεις.

Συχνές ερωτήσεις

Περνά η δυσλεξία όταν μεγαλώσει το παιδί;

Η δυσλεξία δεν είναι ένα στάδιο που περνά με τον καιρό. Με κατάλληλη διδασκαλία και στήριξη, πολλά παιδιά με δυσλεξία μαθαίνουν να διαβάζουν και να γράφουν πιο άνετα, και στο σχολείο μπορούν να έχουν διευκολύνσεις. Ρώτησε το σχολείο ποιες προβλέπονται για το παιδί σου.

Μπορεί ένα έξυπνο παιδί να έχει δυσλεξία;

Ναι. Η δυσλεξία δεν έχει σχέση με τη νοημοσύνη. Πολλά παιδιά με δυσλεξία σκέφτονται, εξηγούν και λύνουν προβλήματα πολύ καλά, και δυσκολεύονται μόνο όταν πρέπει να διαβάσουν ή να γράψουν. Γι' αυτό η δυσκολία τους φαίνεται συχνά πρώτα στο σχολείο.

Βοηθούν οι ειδικές γραμματοσειρές για τη δυσλεξία;

Καμία γραμματοσειρά δεν κάνει τη δυσλεξία να φύγει. Κάποια παιδιά διαβάζουν πιο άνετα με μεγαλύτερα γράμματα και περισσότερο κενό ανάμεσα στα γράμματα και στις γραμμές. Δοκίμασε τι βολεύει το δικό σου παιδί και κράτα ό,τι το διευκολύνει.

Διάβασε επίσης

• Φωνολογική ενημερότητα: τι είναι και ασκήσεις για σπίτι και τάξη
• Μπερδεύει το β με το δ; Ασκήσεις οπτικής διάκρισης γραμμάτων
• Πού ή που, πώς ή πως: πότε παίρνουν τόνο
• Πώς να οργανώσεις μια σύντομη συνεδρία 10 λεπτών με ένα παιδί