Το παιδί δε λέει το σ: τι είναι ο σιγματισμός και ασκήσεις για το σπίτι

Σιγματισμός λέγεται η δυσκολία στην προφορά του σ. Το παιδί μπορεί να λέει το σ με τη γλώσσα ανάμεσα στα δόντια, σαν θ («θπίτι» αντί για «σπίτι»), ή με έναν ήχο που ακούγεται διαφορετικός, πιο «σφυριχτός» ή «υγρός». Στην καθημερινή γλώσσα λέμε ότι το παιδί «ψευδίζει». Στο σπίτι, οι πιο χρήσιμες ασκήσεις για το σ ξεκινούν από το αυτί: να ακούει το παιδί τη διαφορά ανάμεσα στο σ και στο θ και να σε ακούει να λες τις λέξεις καθαρά. Πώς θα βγει ο ήχος σωστά, το δείχνει ο λογοθεραπευτής.

Παρακάτω θα βρεις τι μπορεί να ακούς, πότε λένε συνήθως τα παιδιά το σ, ασκήσεις για το σπίτι και πότε αξίζει να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού.

Τι είναι ο σιγματισμός;

Το σ είναι ένας ήχος που θέλει ακρίβεια. Η γλώσσα πλησιάζει πίσω από τα πάνω δόντια, χωρίς να τα ακουμπήσει, και ο αέρας περνά από ένα στενό αυλάκι στη μέση της. Αν η γλώσσα βγει λίγο μπροστά ή ο αέρας φύγει από αλλού, το σ ακούγεται διαφορετικό.

Ο σιγματισμός δεν αφορά πάντα μόνο το σ. Συχνά επηρεάζονται και ήχοι που βγαίνουν στο ίδιο σημείο, όπως το ζ, το τσ και το τζ. Γι' αυτό, όταν περιγράφεις τι ακούς, πρόσεξε και αυτούς.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους μπορεί να ακούγεται το σ. Ποιος είναι αυτός του παιδιού σου και τι χρειάζεται, το κρίνει ο λογοθεραπευτής, που στην Κύπρο λέγεται και λογοπαθολόγος.

Τι μπορεί να ακούς

Μερικά πράγματα που μπορεί να προσέξεις όταν το παιδί μιλά:

• σ σαν θ: «θούπα» αντί για «σούπα», με την άκρη της γλώσσας ανάμεσα στα δόντια,
• σ που σφυρίζει περισσότερο από όσο περιμένεις,
• σ «υγρό», σαν να βγαίνει ο αέρας από τα πλάγια του στόματος,
• παράλειψη ή αλλαγή μέσα σε σύμπλεγμα: «πίτι» ή «τίτι» αντί για «σπίτι».

Αυτή η λίστα σε βοηθά να περιγράψεις τι ακούς. Δεν είναι διάγνωση. Γράψε δύο τρεις λέξεις όπως ακριβώς τις λέει το παιδί, για να τις δείξεις στον λογοθεραπευτή.

Πότε λένε τα παιδιά το σ;

Ενδεικτικά, πολλά παιδιά λένε το σ καθαρά γύρω στα 4 με 5 τους χρόνια. Πιο μικρά παιδιά συχνά το λένε για ένα διάστημα με τη γλώσσα μπροστά, σαν θ, και αυτό συνήθως αλλάζει καθώς μεγαλώνουν. Τα συμπλέγματα με σ, όπως στ, σπ και σκ, μπορεί να θέλουν λίγο περισσότερο χρόνο.

Ένα σ «υγρό», σαν να βγαίνει ο αέρας από τα πλάγια, είναι διαφορετική περίπτωση: αξίζει να ρωτήσεις λογοθεραπευτή σε οποιαδήποτε ηλικία, χωρίς να περιμένεις.

Ασκήσεις για το σ στο σπίτι

Κράτησε κάθε άσκηση σύντομη, λίγα λεπτά, μέσα στο παιχνίδι. Οι πρώτες ασκήσεις είναι για το αυτί: το παιδί ακούει και διαλέγει, χωρίς να του ζητάς να πει σωστά το σ.

Το φίδι και η μέλισσα

1. Δείξε μια εικόνα με ένα φίδι και πες ένα μακρύ «σσσ». Δείξε μια μέλισσα και πες ένα μακρύ «ζζζ».
2. Πες τον έναν ή τον άλλο ήχο, με το στόμα σου κρυμμένο πίσω από ένα χαρτί.
3. Το παιδί δείχνει το φίδι ή τη μέλισσα.
4. Όταν το βρίσκει εύκολα, πες πότε πότε κι ένα «θθθ» και ρώτα: «Αυτό ήταν το φίδι;»

Σωστό ή λάθος;

Πες μια λέξη άλλοτε σωστά και άλλοτε με θ: «Είπα «σούπα» ή «θούπα»; Ποιο είναι το σωστό;». Τα περισσότερα παιδιά το βρίσκουν διασκεδαστικό να «πιάνουν» τον μεγάλο σε λάθος. Έτσι προσέχουν τη διαφορά χωρίς να χρειαστεί να την κάνουν με το στόμα τους.

Δώσε καθαρό πρότυπο, χωρίς διόρθωση

Όταν το παιδί λέει «Θέλω θούπα», απάντησε φυσικά: «Σούπα; Ναι, έχει σούπα σήμερα». Πες τη λέξη καθαρά, χωρίς να τονίζεις υπερβολικά το σ και χωρίς να του ζητήσεις να το ξαναπεί.

Λέξεις με σ γύρω μας

Ψάξτε μαζί πράγματα με σ στο όνομά τους: σαπούνι, σούπα, φασόλι, μέλισσα. Λες εσύ το όνομα και το παιδί σηκώνει το χέρι όταν ακούσει το σ. Πότε πότε πες και μια λέξη χωρίς σ, όπως «ποτήρι», για να ακούει προσεκτικά. Στα ελληνικά το σ ακούγεται πολύ συχνά και στο τέλος της λέξης, όπως στο «ο ήλιος» και στο «ο σκύλος».

Όταν ο λογοθεραπευτής έχει ορίσει το σ ως στόχο

Αν το παιδί κάνει λογοθεραπεία και ο λογοθεραπευτής σού έδειξε πώς να δουλεύετε το σ στο σπίτι, η εξάσκηση περνά και στην παραγωγή, συνήθως με αυτή τη σειρά:

1. λέξεις που αρχίζουν με σ, όπως «σούπα» και «σαπούνι»,
2. το σ στη μέση της λέξης, όπως «φασόλι» ή «μέλισσα»,
3. το σ στο τέλος, όπως «ήλιος»,
4. μικρές φράσεις και προτάσεις,
5. τα συμπλέγματα, όπως «σπίτι», «στόμα» και «σκύλος».

Ποιο βήμα ταιριάζει στο παιδί σου και πώς θα το εξασκείτε, το αποφασίζει ο λογοθεραπευτής.

Τι αξίζει να αποφύγεις

• Να εξηγείς συνεχώς πού να βάλει τη γλώσσα. Αυτό το δείχνει ο λογοθεραπευτής, με τον τρόπο που ταιριάζει στο παιδί.
• Το «πες το σωστά» ξανά και ξανά. Δώσε το πρότυπο και συνέχισε τη συζήτηση.
• Τη μίμηση ή το πείραγμα. Ένα παιδί που ντρέπεται για τον τρόπο που μιλά μπορεί να αρχίσει να μιλά λιγότερο.
• Τις ασκήσεις για τη γλώσσα χωρίς ήχο ως λύση. Δεν αντικαθιστούν την εξάσκηση του ίδιου του ήχου σε λέξεις. Αν ο λογοθεραπευτής σού προτείνει τέτοιες ασκήσεις για το παιδί σου, ακολούθησε τις οδηγίες του.

Ασκήσεις για το σ με εικόνες

Στο Teach.cy, οι ασκήσεις για το σ χωρίζονται σε δύο είδη: για το αυτί και για την παραγωγή.

Η ενότητα «Σ ή θ;», από τη σειρά «Ήχοι που μοιάζουν», είναι για το αυτί. Η φωνή της εφαρμογής λέει λέξεις και ζευγάρια όπως «σήτα – θήτα», και το παιδί διαλέγει με πάτημα. Τα επίπεδα προχωρούν από τον ήχο στην αρχή της λέξης, στον ήχο στη μέση και μετά σε ζευγάρια και σε λέξεις με τους δύο ήχους μαζί. Δοκίμασε μερικές κάρτες εδώ, χωρίς εγγραφή:

Η ενότητα «Ο ήχος /σ/ με εικόνες» είναι για την παραγωγή: σ στην αρχή, στη μέση και στο τέλος της λέξης, σε φράσεις και σε προτάσεις. Χρησιμοποιείται αφού ο λογοθεραπευτής ορίσει το σ ως στόχο. Η συσκευή δε μιλά σε αυτή την ενότητα: λες εσύ κάθε λέξη, το παιδί την επαναλαμβάνει και σημειώνεις πώς την είπε. Ένα παιχνίδι μνήμης και ένα παιχνίδι σειράς δίνουν πολλές ευκαιρίες για επανάληψη.

Για το επόμενο βήμα, η ενότητα «Συμπλέγματα με /σ/ με εικόνες» έχει στ, σπ, σκ, σφ, σχ, σμ, σβ και τρία σύμφωνα μαζί, όπως στο «κάστρο». Για το τσ και το τζ υπάρχει η ενότητα «Οι ήχοι /τσ/ και /τζ/ με εικόνες». Όλες ανήκουν στη σειρά «Άρθρωση με εικόνες», στο πεδίο Λογοθεραπεία.

Η εφαρμογή δε χρησιμοποιεί μικρόφωνο και δεν κρίνει μόνη της την προφορά. Ακούς εσύ το παιδί και σημειώνεις πώς απάντησε. Οι ηλικίες που γράφει κάθε ενότητα είναι ενδεικτικές.

Πότε να ζητήσεις τη γνώμη λογοθεραπευτή

Μίλησε με έναν λογοθεραπευτή ή με τον παιδίατρο αν:

• το σ ακούγεται «υγρό», σαν να βγαίνει ο αέρας από τα πλάγια, σε οποιαδήποτε ηλικία,
• το παιδί λέει ακόμη το σ σαν θ γύρω στα 5 του χρόνια,
• επηρεάζονται και άλλοι ήχοι ή ο λόγος του γίνεται δύσκολα κατανοητός,
• το ίδιο το παιδί στενοχωριέται ή το πειράζουν για τον τρόπο που μιλά,
• έχεις αμφιβολίες για την ακοή του.

Αν σε απασχολεί και η θέση των δοντιών ή το δάγκωμα, ρώτα επίσης τον οδοντίατρο του παιδιού. Οι ασκήσεις αυτού του οδηγού δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση από ειδικό: δίνουν στο παιδί ευκαιρίες να ακούσει και να εξασκηθεί, και σε σένα ευκαιρίες να παρατηρήσεις.

Συχνές ερωτήσεις

Θα μάθει μόνο του να λέει το σ;

Συχνά το σ που ακούγεται σαν θ αλλάζει μόνο του καθώς μεγαλώνει το παιδί. Για ένα συγκεκριμένο παιδί όμως δεν μπορεί να το προβλέψει κανείς από ένα άρθρο. Ένα σ «υγρό» ή ένα σ σαν θ που συνεχίζεται γύρω στα 5 είναι καλός λόγος να ρωτήσεις λογοθεραπευτή.

Ψευδίζει και σιγματισμός είναι το ίδιο;

Στην καθημερινή γλώσσα, «ψευδίζει» λέμε συνήθως για ένα παιδί που λέει το σ σαν θ. Σιγματισμό λένε οι λογοθεραπευτές κάθε δυσκολία στην προφορά του σ και των ήχων που μοιάζουν, όπως το ζ, το τσ και το τζ.

Επηρεάζεται το σ όταν πέφτουν τα μπροστινά δόντια;

Μπορεί. Όταν λείπουν τα μπροστινά δόντια, η γλώσσα χάνει ένα σημείο στήριξης και το σ ακούγεται για λίγο διαφορετικό. Αν, αφού βγουν τα καινούργια δόντια, το σ εξακολουθεί να ακούγεται αλλιώς, ρώτα λογοθεραπευτή.

Διάβασε επίσης

• Ασκήσεις άρθρωσης για παιδιά: από τον ήχο στη λέξη και στη φράση
• Το παιδί δε λέει το ρ: πότε το λένε τα παιδιά και ασκήσεις για το σπίτι
• Ασκήσεις λογοθεραπείας για παιδιά: καθημερινή εξάσκηση στο σπίτι
• Φωνολογική ενημερότητα: τι είναι και ασκήσεις για σπίτι και τάξη
• Πώς να οργανώσεις μια σύντομη συνεδρία 10 λεπτών με ένα παιδί