Η κατανόηση κειμένου είναι η ικανότητα του παιδιού να καταλαβαίνει αυτό που διαβάζει ή ακούει: ποιος, τι, πού, πότε και γιατί, αλλά και όσα το κείμενο εννοεί χωρίς να τα γράφει. Εξασκείται κυρίως με κουβέντα πάνω στο κείμενο. Μία ερώτηση πριν από την ανάγνωση, μία στη μέση και δύο τρεις στο τέλος δίνουν στο παιδί λόγο να προσέχει, χωρίς να γίνεται η ανάγνωση εξέταση.
Παρακάτω θα βρεις τι χρειάζεται το παιδί για να καταλάβει ένα κείμενο, ποιες ερωτήσεις να κάνεις και πότε, ασκήσεις κατανόησης για το σπίτι και πότε να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού.
Τι χρειάζεται το παιδί για να καταλάβει ένα κείμενο
Για να καταλάβει ένα κείμενο που διαβάζει μόνο του, το παιδί χρειάζεται δύο πράγματα μαζί:
- να διαβάζει τις λέξεις χωρίς πολύ κόπο, ώστε να του μένει προσοχή για το νόημα,
- να καταλαβαίνει τη γλώσσα του κειμένου όταν την ακούει: τις λέξεις, τις προτάσεις και πώς δένουν μεταξύ τους.
Αν λείπει το ένα από τα δύο, η κατανόηση δυσκολεύει. Γι' αυτό η κατανόηση δεν εξασκείται μόνο με ανάγνωση. Ένα παιδί που ακόμη συλλαβίζει εξασκεί την κατανόηση ακούγοντας: διαβάζεις εσύ και κάνετε την ίδια κουβέντα.
Βοηθά επίσης όσα ξέρει ήδη το παιδί για το θέμα. Ένα κείμενο για τις θαλάσσιες χελώνες διαβάζεται πιο εύκολα από ένα παιδί που έχει δει χελώνα στην παραλία ή έχει ακούσει γι' αυτές.
Ερωτήσεις πριν από την ανάγνωση
Πριν ξεκινήσετε, μία ή δύο ερωτήσεις αρκούν:
- «Τι λες να λέει η ιστορία, από τον τίτλο και την εικόνα;»
- «Τι ξέρεις ήδη για τα χελιδόνια;»
- «Θα διαβάσουμε για να μάθουμε γιατί στενοχωρήθηκε ο Νίκος. Πρόσεξε τι του συνέβη.»
Η τελευταία ερώτηση δίνει στο παιδί έναν σκοπό: ξέρει τι ψάχνει, άρα προσέχει όσο διαβάζει.
Ερωτήσεις κατά την ανάγνωση
Σταμάτα μία ή δύο φορές μέσα στο κείμενο, όχι σε κάθε πρόταση:
- «Τι έγινε ως τώρα;»
- «Τι λες να κάνει τώρα η Άννα;» Μετά διαβάζετε για να δείτε αν το μάντεψε.
- «Υπάρχει κάποια λέξη που δεν ξέρεις;» Μια άγνωστη λέξη εξηγείται συχνά από τις προτάσεις γύρω της. Ψάξτε μαζί τι μπορεί να σημαίνει, πριν ανοίξετε το λεξικό.
Ερωτήσεις μετά την ανάγνωση
Μετά την ανάγνωση, οι ερωτήσεις πηγαίνουν από τα εύκολα στα πιο δύσκολα.
Τι λέει το κείμενο
«Ποιος;», «Τι;», «Πού;», «Πότε;». Η απάντηση είναι γραμμένη μέσα στο κείμενο. Ζήτα από το παιδί να σου δείξει πού τη βρήκε: έτσι μαθαίνει να γυρίζει στο κείμενο και να ψάχνει, αντί να μαντεύει.
Τι εννοεί το κείμενο
«Πώς ένιωσε ο Νίκος όταν βρήκε τον σκύλο του;», «Τι ώρα της μέρας λες να ήταν;» Εδώ η απάντηση δεν είναι γραμμένη αυτούσια. Το παιδί τη βγάζει από τις λεπτομέρειες, και η πιο χρήσιμη ερώτηση είναι η επόμενη: «Πώς το κατάλαβες;» Δέξου κάθε απάντηση που στηρίζεται στο κείμενο, ακόμη κι αν δεν είναι αυτή που περίμενες.
Τι σκέφτομαι εγώ
«Τι θα έκανες εσύ στη θέση του;», «Σου άρεσε το τέλος; Πώς αλλιώς θα μπορούσε να τελειώσει;» Τέτοιες ερωτήσεις δεν έχουν μία σωστή απάντηση. Δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να συνδέσει το κείμενο με τη δική του ζωή και να εξηγήσει τη γνώμη του.
Με τα μεγαλύτερα παιδιά, ρώτα και «Αυτό είναι γεγονός ή γνώμη;». Το γεγονός μπορούμε να το ελέγξουμε, σε ένα βιβλίο ή με τα μάτια μας. Η γνώμη είναι αυτό που πιστεύει κάποιος, και ένας άλλος μπορεί να πιστεύει κάτι διαφορετικό.
Ασκήσεις κατανόησης κειμένου για το σπίτι
Πες μου την ιστορία
Μετά την ανάγνωση, το παιδί λέει την ιστορία με δικά του λόγια, σαν να τη λέει σε κάποιον που δεν τη διάβασε. Μετρήστε με τα δάχτυλα πέντε κομμάτια: ποιος, πού, ποιο ήταν το πρόβλημα, τι έκαναν, πώς τελείωσε. Αν κολλήσει, ρώτα «Και μετά;» αντί να του πεις τη συνέχεια.
Τρεις εικόνες, μία ιστορία
Ζωγραφίστε ή τυπώστε τρεις εικόνες μιας μικρής ιστορίας. Το παιδί λέει τι γίνεται σε καθεμιά και πώς δένουν μεταξύ τους. Μετά ανακατεύεις τις εικόνες και τις βάζει ξανά στη σειρά. Η σειρά των γεγονότων είναι από τα πρώτα που χρειάζεται ένα παιδί για να καταλάβει μια ιστορία. Δες και τον οδηγό για τη χρονική σειρά.
Ο ντετέκτιβ του κειμένου
Γράψε δύο προτάσεις που κρύβουν ένα στοιχείο: «Ο Πέτρος έβγαλε από την ντουλάπα το μαγιό και την πετσέτα του. Μετά έψαξε για το αντηλιακό.» Ρώτα: «Πού λες να πηγαίνει; Ποιες λέξεις σε βοήθησαν;» Το παιδί βρίσκει την απάντηση από τις λεπτομέρειες, όπως ένας ντετέκτιβ.
Βρες έναν τίτλο
Διάβασε ένα μικρό κείμενο χωρίς τον τίτλο του και ζήτα από το παιδί να βρει έναν. Ένας καλός τίτλος λέει με λίγες λέξεις το πιο σημαντικό του κειμένου, και αυτό είναι μια πρώτη περίληψη.
Κυνήγι στο κείμενο
Μετά την ανάγνωση, κάνε μια ερώτηση και το παιδί ψάχνει με το μάτι τη λέξη που απαντά, χωρίς να ξαναδιαβάσει όλο το κείμενο. Ένα μολύβι ή το δάχτυλο βοηθά να μη χάνει τη γραμμή.
Πώς φαίνεται ότι το παιδί δυσκολεύεται στην κατανόηση
Μπορεί να παρατηρήσεις ότι το παιδί:
- διαβάζει σωστά, αλλά στο τέλος δε θυμάται τι διάβασε,
- απαντά μόνο όταν η απάντηση είναι γραμμένη αυτούσια στο κείμενο,
- μπερδεύει τη σειρά των γεγονότων,
- λέει την ιστορία κομματιαστά, χωρίς το πρόβλημα ή χωρίς το τέλος,
- καταλαβαίνει όταν του διαβάζεις, αλλά όχι όταν διαβάζει μόνο του.
Αυτή η λίστα σε βοηθά να περιγράψεις τι βλέπεις. Δεν είναι διάγνωση.
Πότε να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού
- Αν το παιδί καταλαβαίνει μια ιστορία όταν την ακούει αλλά όχι όταν τη διαβάζει μόνο του, η δυσκολία μπορεί να είναι στην ίδια την ανάγνωση. Μίλησε με τον εκπαιδευτικό της τάξης και δες τον οδηγό για τη δυσλεξία.
- Αν δυσκολεύεται να καταλάβει και όταν ακούει, ή χρησιμοποιεί πολύ λίγες λέξεις για την ηλικία του, ρώτα έναν λογοθεραπευτή, που στην Κύπρο λέγεται και λογοπαθολόγος.
Δε χρειάζεται να περιμένεις αν κάτι σε ανησυχεί. Οι ασκήσεις αυτού του οδηγού δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση από ειδικό: δίνουν στο παιδί ευκαιρίες να εξασκηθεί και σε σένα ευκαιρίες να παρατηρήσεις.
Ασκήσεις κατανόησης κειμένου στο Teach.cy
Η σειρά «Διαβάζω και καταλαβαίνω» έχει δύο ενότητες με πρωτότυπα κείμενα. Η πρώτη, «Διαβάζω και καταλαβαίνω 1: μικρές ιστορίες», έχει δεκαοκτώ ιστορίες από την καθημερινή ζωή, των τριών, τεσσάρων και πέντε προτάσεων. Για κάθε ιστορία το παιδί απαντά σε ερωτήσεις, βρίσκει μέσα στο κείμενο τη λέξη που δίνει μια πληροφορία και βάζει τις προτάσεις στη σειρά. Η φωνή της εφαρμογής μπορεί να διαβάσει την ιστορία, για να εξασκηθεί το παιδί ακούγοντας. Αν θέλεις να τη διαβάσει το ίδιο, βάλε τη φωνή «Με πάτημα» στις ρυθμίσεις. Δοκίμασε μερικές κάρτες εδώ, χωρίς εγγραφή:
Τι δίνει η Άννα στο γατάκι;
Δωρεάν δοκιμή · δεν αποθηκεύεται τίποτα · Διαβάζω και καταλαβαίνω 1: μικρές ιστορίες
Η δεύτερη ενότητα, «Διαβάζω και καταλαβαίνω 2: κείμενα και πληροφορίες», έχει κείμενα πέντε και έξι προτάσεων: ιστορίες, κείμενα με πληροφορίες, όπως η ζωή μιας πεταλούδας και οι θαλάσσιες χελώνες της Κύπρου, και ιστορίες όπου η απάντηση βγαίνει από τις λεπτομέρειες. Σε ένα παιχνίδι με πέναλτι, το παιδί ξεχωρίζει το γεγονός από τη γνώμη.
Για παιδιά που δε διαβάζουν ακόμη, η ενότητα «Ακούω και καταλαβαίνω» δουλεύει την κατανόηση από ακοή: η φωνή λέει μικρές προτάσεις και ερωτήσεις, από το «ποιος» και το «τι» ως το «γιατί» και το «πώς», και το παιδί απαντά με πάτημα. Στην ενότητα «Λέω την ιστορία», το παιδί λέει μια ιστορία από εικόνες, ξαναλέει ιστορίες που άκουσε και βγάζει συμπεράσματα, ενώ εσύ σημειώνεις πώς απάντησε.
Λέω την ιστορία: από τις εικόνες στη δική μου αφήγηση
Αφήγηση με δικά μου λόγια: λέω μια ιστορία από εικόνες, ξαναλέω μια ιστορία που άκουσα και σκέφτομαι τι έγινε και πώς αλλιώς θα μπορούσε να τελειώσει.
Όλες οι ασκήσεις για την ανάγνωση βρίσκονται στο πεδίο Ανάγνωση και γραφή. Οι ηλικίες που γράφει κάθε ενότητα είναι ενδεικτικές.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί το παιδί διαβάζει καλά αλλά δεν καταλαβαίνει τι διάβασε;
Συχνά η ανάγνωση θέλει ακόμη όλη την προσοχή του και δεν του μένει χώρος για το νόημα. Άλλοτε δεν ξέρει κάποιες λέξεις ή διαβάζει γρήγορα, χωρίς να σταματά. Διάβασέ του εσύ το ίδιο κείμενο. Αν το καταλαβαίνει όταν το ακούει, δώσε του πιο εύκολα κείμενα να διαβάζει μόνο του και συνεχίστε την κουβέντα. Αν δεν το καταλαβαίνει ούτε όταν το ακούει, μίλησε με τον εκπαιδευτικό ή με λογοθεραπευτή.
Να διαβάζω δυνατά σε παιδί που ξέρει ήδη να διαβάζει;
Ναι. Όταν ακούει, ένα παιδί καταλαβαίνει συνήθως πιο δύσκολα κείμενα από όσα μπορεί να διαβάσει μόνο του. Έτσι γνωρίζει νέες λέξεις και ιστορίες με περισσότερα γεγονότα, και η κουβέντα για το κείμενο γίνεται χωρίς τον κόπο της ανάγνωσης. Μπορείτε και να μοιράζετε την ανάγνωση: μία σελίδα εσύ, μία το παιδί.
Πόσες ερωτήσεις να κάνω μετά από ένα κείμενο;
Δύο ή τρεις αρκούν: μία για κάτι που λέει το κείμενο, μία για κάτι που εννοεί («Πώς το κατάλαβες;») και, αν το παιδί έχει διάθεση, μία για τη δική του γνώμη. Πολλές ερωτήσεις στη σειρά κάνουν την ανάγνωση να μοιάζει με εξέταση.
